Добавить в цитаты Настройки чтения

Страница 55 из 68

- Bəli, həqiqətən mən Ahura Mazdanın sevimlisiyəm və indi buna şübhə ola bilməz. Mən Hiştaspın oğlu I Dara, Əhəmənilər, sülaləsinin padişahı və dünyanın dörd tərəfinin hökmdarıyam!

İran ordusu getdikdən sonraArçon, Kaşanq və Dastan İran düşərgəsinin olduğu yerə gəldilər və Şürükün cəsədini tapdılar. Onlar onun nəşi ətrafında bir müddət göz yaşı tökdükdən sonra onun cənazəsini Taliyaya aparmağa başladılar. Dastan Arçonu öndə göndərib qaladan onları qarşılamağı və dəfn üçün hazırlıq görməyi tapşırdı. Arçon tez bir müddətdə gəlib Ancaya çatdı və oradan da dağların üstü ilə gəlib qalanın aşağı hissəsinə dayandı və yuxarıya bir xəbər oxu atdı. Oxu görən qaladakılar tez qapını açdılar və içəri daxil olan Arçon hər şeyi qaladakılara danışdı. Qısa bir müddətdə qala bir-birinə dəydi və fəryadlar yüksəlməyə başladı. Bu xəbəri hələ də yataqda olan Təhmirəyə vermədilər ki, halı bir az da pisləşməsin. Qaladan Arçonla bərabər bir neçə Sak əsgəriŞürükin cənazəsini qarşılamaq üçünşimal-qərbə - Araks çayına tərəf çapmağa başladılar. Tez bir zamanda Şürükün cənazəsinə çatanMassaget əsgərləri onu da alıb qalaya gətirdilər və bu acı xəbəri Təhmirəyə də verdilər. Acı xəbəri eşidən şahzadə yataqdan qulluqçuların köməyi ilə qaldırılıb pənəcərəyə tərəf gətirildi. Bu zaman şahzadənin köməkçisi olan Sanqa onun sol qoluna girdi və şahzadə da sağ əli ilə divarı tutub aşağıya boylandı. Aşağıdakı meydanda şahzadə Şürükün cənazəsi qoyulmuş və ondan aralıda isə böyük tonqal qalanmışdı. Tonqalın ətrafında massagetlər fəryad qoparıb şəbih edir və şahzadənin ölümünəhaş-həşiredirdilər. Bu zaman Dastan qala pilləkənləri ilə yuxarı qalxıb çariçanın yanına gəldi və təzim edib dedi:

- Şahzadəm, məni əfv edin, zira mən şahzadə Şürükü qoruya bilmədim. İndi isə əmr edin məni də öldürüb Şürüklə birgə dəfn etsinlər.

Bunu eşidəndən sonra şahzadə Sanqaın köməyi ilə Dastana tərəf döndü əli ilə işarə edib ona qalxmasını istədi. Dastan ayağa qalxıb şahzadənin yanına gəldi və dedi:

- Şahzadəm buyurun əmr edin!

Şahzadə xırıltılı bir səslə ona əlini uzadıb dedi:

- Məni də həyətə apar, Şürükü son dəfə görümək istəyirəm!

Bu sözdən sonra Dastan şahzadəni qolundan tutub onupilləkənlərlə həyətə apardı və onlar Şürükün cənazəsinə doğru gldilər. Burada şhzadə öz saçlarını yolan və üst-başını dırnaqları ilə çıran gəlini Şəbrəngi gördü. Çünki Şəbrən Təhmirənin oğlu Fərqapın qadını, həm də şahzadənin gəlini idi. İndi həm şahzadəyə, həm də gəlini Şəbrəngə iki dağ dəymişdi. Onlar ibir zaman öncə Təhmirənin oğlu Fərqapı, indi də onun nəvəsi Şürükü itirdilər. Şahzadə üzünü Dastana, Kaşanqa və Arçona tutub dedi:

- Qalın, Şürükü son mənzilə yola salın və ənazəsinin həqiqətən də bir əsl hökmdar cənazəsi olacağını görəcəksiniz!

- Bizm onun qəhrəman ölümünü öz gözlərimizlə gördük və onun igidliklərinə şahid oldu. Lakin bunun üçün fədakarlığa getməməsi heç doğru deyildi. İnsanlar onu həyatda olduğu kimi xatırlasalar daha yaxşı olardı! – deyə onlar cavab verdilər.

Bu sözdən sonra şahzadə əlini qaldırdı və hamı birdən susdu və sonra o üzünü hamıya tutub dedi:

- Soylu tayfa başçıları, Şürükün əməyi böyükdür və hazırladığımız mükafatların heç biri bu əzəmətlə müqayisə edilə bilməz. Qəhrəmanlığa gedəndə nə bir lider, nə də bir kral yox, sadə bir adam idi. Buna görə ölümü qəbul etdi və atalarımızın qarşısında belə görünməsinə icazə verdi. Rəhbər olmasa da, şah olmasa da, onun üçün indiyə qədər tökülmüş bütün kurqandan daha yüksək bir kurqan tikəcəyik. Mən hər şeyi dedim, liderlər! – deyə şahzadə sözünü bitirdi.

Saka diyarı heç vaxt belə bir dəfn mərasimini görməmişdi.Nə şahlar, nə də sərkərdələr bu qədər səmimi kədərlə yola salındılar. Sadəqəlbli şahzadəni yalnız bütün Saka xalqı deyil, uzaqdan gəlmiş insanlar da müşayiət edirdi. Arimaspdan, issedonlardan[181], agripanlardan[182], budunlardan, gellərdən, savromatlardan, sarmatlardan, Sakasena, Balaskana, Sisakan, Sakavraka, Sakalilavrakadan və digər qonşu ölkələrdən elçilər gəldilər və burada iştirak etdilər. Təhmirə sonra Şürükün cansız bədəninə yaxınlaşdı və onun cəsədini məzara qoymamışdan əvvəl ziyarət etdi. O, bir müddət düşündükdən sorna əyilərək üzü yumşaq olan Şürükün alnını öpdü və əlinə isə bir dağ keçisini sümüyündən olan bir qızıl asqı taxdı. Bu zaman Şürükün dul qalmış qadını olan Arvana kəcavədə gətirdilər. Şürükün dul qadınının qucağında kiçik oğlu Anzov var idi və kiçik qızı Zarina öz barmağını ağzına salaraq dayanmışdı. Onlar hələ çox kiçik idilər və nəyin baş verdiklərini anlamırdılar. Beləcə massagetlər öz qəhrəman şahzadələrinişahlara layiq dəbdəbəli şəkildə torpağatərk etdilər. Belə Təhmirə Rüstəmə etdiyi haqsızlığa görə aldığı bir zərbə indi iki oldu.

17.I Daranın əzəməti

Mən, şahlar şahı, çox tayfalı ölkələrinşahı, dünyanın dörd ölkəsinin ağası, Hiştaspa, əhəməni, Fars, Fars oğlu, Aryan ailəsindən olan Aryam. Padşah I Dara deyir:

- "Bu mənim sahib olduğum ölkələrdir: Soqdiyanın o tərəfində olan saklar ölkəsindən Efiopiyaya, Hindistandan Lidiyaya qədər ölkələri Ahura Mazda mənə verdi.

Nəqşi-Rüstəmin qaya kitabəsindən qızıl lövhədə I Daranın yazısı.

I Dara dərin düşüncədə bütün qiymətli daşlarla parıldayan bir taxtın üstündə. Hərəkət etməkdən qorxan saray əyanları, dünya hökmdarının düşüncələrini pozmamaq üçün nəfəslərini kəsdilər. I Dara yüzlərlə ölkə və minlərlə xalq üzərində dəhşətli hakimiyyət yükü barədə düşünürdü. Əlbəttə ki, yük ağırdır, amma xoşdur. Həyəcan verici bir şey var ki, kimsə gizlincə bir bıçağı itiləyir və onun gücünə. Ən böyüklərin ən böyüyü olan krallar padşahının gücünə qəsd etmək üçün hiylə qurur. O, sələflərindən heç kimin çatmadığı bir güc zirvəsinə çatdı. O, xəyalını gerçəkləşdirdi və yeni dünya paytaxtında tayı-bərabəri olmayan yeni bir paytaxt inşa etdi. O, möhtəşəm və əzəmətli Persidada yunan ustalarının əli ilə Persopolisi ucaltdı. Bu farsların şəhəridir, bununla müqayisədə Babil böyük bir şəhərdir. I Dara çox əzəmətli bir saray tikdirdi. Saray nəhəng əhəmənilər imperatorluğunun bütün torpaqlarından qovulmuş ustalar tərəfindən inşa edilmişdir. Assuriyalılar, yunanlar, misirlilər, babillər, soğdlar, hindular, elamilər, baktriyalılar, midiyalılar, lidyalılar, ərəblər, yəhudilər, margiyalılar və başqaları işlədilər. Saray üçün sidr Livandan, mərmər Kiçik Asiyadan, Misirdən - qara abanoz, Lidiyadan qızıl, Babildən gümüş, Xorazmdan firuzə, Baqtriyadan - yaqut və digər daşlar, Soqdiyanadan - lapis fil Hindistandan və Efiopiyadan sümük gətirildi. I Daranın qəbul salonu möhtəşəm idi, lakin Daranın qüruru, on min "ölməzin" sərbəst şəkildə yerləşə biləcəyi yüz sütul var idi. Bu salon sadəcə bütün əcnəbiləri əzəmət ilə bürüdü, bütün bu möhtəşəmliyin sahibi qarşısında hörmət və ehtiram yaratdı. I Daranın xəzinəsi onun adına kəsilmiş yeni sikkələrlə – I Daranın adını verdiyi qızıl hədiyyələrlə doludur. Böyük padşah, geniş səltənətinin hər ucuna qədər nə qədər gözəl yollar qurdu! Gecə-gündüz atlar küləyin əks istiqamətinə çapsa da çox çətinliklə gəlib onun o biri ucuna çata bilirdilər. Bu qələbə münasibəti ilə dünyanın dörd tərəfindən müxtəlif xalqların elçiləri çaparaq birlərini ötübbirbaşa şahlar şahının yanına gəlib çatdılar. Qısa bir müddətdə paytaxt Persopolis elçilərlə doldu və hər yerdə bayram abi-havası quruldu. I Daranın köçərilərin sərhədində apardığı kampaniyada lənətlənmiş uğursuzluq massagetlərin ürəyində yandırıcı bir tikan kimi oturdu. Bunu illər öncə İran şahı II Kir də edə bilərdi və o massagetləri məğlub etməyə çox yaxın idi. I Dara öz sarayında baş tərəfdə onun üün qurulmuş taxta əyləşərək yuxarıdan bütün təəbələrini istehza baxışları ilə izləyirdi. Bütün ölkələrin hökmdarı I Daranın II Kirin belə məğlub edə bilmədiyi vəhşi massaget tayfalarını məğlub edib Təhmirəni də zərərsizləşdirməsi xəbərini eşitmişdilər. Onlar I Daranın sarayına qədər gəlib sıra ilə onun önündən keçib təzim edir və onun əəyini öpüb çəkilirdilər. Bu onların tərəfindən o dövür üçün edilən əbədi sədaqət işarəsi idi. Bütün bunları taxtından seyr edən I Dara ayağa durmaq lütfünda da buyurmayaraq istehza ilə dedi: