Добавить в цитаты Настройки чтения

Страница 19 из 68

- Axı bu necə ola bilər?

- II Kambiz Misirdə, Bardiya Babildə, Dara isə Xvarasanda və bu yuxuya qalsa onlar biri-birinə o qədər uzaqdırlar ki, bu yuxunun pisə yozulması mümkün deyil. Kasandana çox düşünüb-daşınandan sonra qardaşı Otana xəbər yolladı və o da gəlib çıxdı. Kasandana ona əhvalatı danışanda Otan gülümsədi və bu zaman Kasandana ondan soruşdu:

- Burada gülməli nə var?

- Mən səni çağırmışamki bu məsələni aşkara çıxarasan, amma sən gülümsəyirsən.

Otan gülümsəməsini bitirəndən sonra cavab verdi:

- Bu ölkədə hökmdar ailəsinin gördüyü bütün qəribə yuxularnda Dara var və bu da yaxşıya işarə deyil.

- Bununla nə demək isəyirsən qardaş? – deyə Kasandana təəccüblə soruşdu.

- Demək istəyirəm ki, atamız II Kir də öz yuxusunda Daranı görmüşdü və bunun nəticəsində öz canından və daha sonra taxtından öldü!- deyə Otan cavab verdi.

- Hə qardaş doğru deyirsən, bu eyni ilə o yuxunun davamıdır ki, var. Özü də ən maraqlısı odur ki, hər iki hökmdar uzaq diyarda olandan Dara ilə bağlı yuxular görülür! – deyə Kasandana cavab verdi.

13.II Kambizin ölümü

II Kambiz adına əbədi ləkə gətirən sərhədsiz iradənin digər təzahürləri arasında onun Misir yürüşündə özü ilə apardığı iki bacısı ilə evlənməsi idi. Kiçik yaşlarından ən həyasız və çirkin vərdişləri xaricində II Kambiz bütün insanlar üçün kifayət misal idi. Göründüyü kimi bu evliliyin birincisinə başlayanda II Kambizin özündə pis hisslər var idi. Belə bir evliliyin qanuniliyi barədə fikirlərini bildirmək istəyi ilə o Hakimlər Şurasına müraciət etdi. Belə hallarda həmişə krallar öz əməllərini yaxşı və pis nöqteyi-nəzərindən necə qiymətləndirəcəyinə dair suala həqiqətən cavab almaq istədikləri üçün deyil, pis əməllərini törətməyi düşündükləri üçün çalışmışlar. Onlar məsləhətçilərindən qanuni bir şey almaq istədikləri üçün məsləhət axtarır, vicdansız hərəkətlərinə haqq qazandıran və xalqın qəzəbinə səbəb ola biləcək bir sanksiyaya imza atırdılar. II Kambizin müraciət etdiyi hakimlər onlardan tələb olunan şeyləri yaxşı bilirdilər. Hərtərəfli bir məsləhətləşmədən sonra onlar şahənşaha aşağıdakı məzmunda bir cavab göndərdilər:

- II Kambizin geyimlərinin gözəlliyi aldadıcıdır və bu İran şahının Efiopiya xalqına qızıldan qandal vurması deməkdir. Sonra isə o sözünə davam edərək bu şeylərin ərköyün farslara uyğun gələ biləcəyini, ancaq onun üçün son dərəcə kiçik olduğunu söylədi. Lakin hökmdar şərabdan xoşu gəldi və onu böyük məmnuniyyətlə içdi. Şərabı içib məst olandan sonra Efiopiya çarı şərabın İktiofaq qəbiləsinin səfirlərinə qəbul edilməyə layiq olan yeganə hədiyyə olduğunu söylədi. II Kambizin göndərdiyi hədiyyələrə cavab olaraq fövqəladə gücü ilə seçilən Efiopiya hökmdarı, səfirlərə yayını Efiopiyanın simvolu olaraq II Kambızə vermələri üçün təqdim etdi. Padşahı ordusunda bu yayı əyə biləcək bir döyüşçünün olub olmadığını yoxlamağa təklif etdi. Sonra isə Efyopiya kralı üzünü İran elçilərinə tutub dedi:

- “II Kambizə söyləyin ki, Efiopiyanın istilası yalnız İran döyüşçülərinin bu yayı bükə biləcəyi zaman gerçəkləşəcək, "Səfirlik Efiopiyadan II Kambizin yanına qayıtdıqda Efyopiya kralının mesajını və yayı ona təqdim etdi. Bu üzdən də II Kambiz İran ordusunun bütün qolu qüvvətli pəhlivanlatrını çağırdı və bu yayın əyilməsini istədi. Lakin ən güclü Fars döyüşçüləribelə bu yayı əyə bilmədilər, təkcə Smerdesdən başqa. Smerdes irəli çıxıb yayı çox asanlıqla əyib başqalarından üstün və güclü olduğunu bir daha sübut etdi. Bununla əlaqədar olaraq II Kambizin qısqanclığı daha da artdı və o, Smerdisi yenidən İrana göndərməyə qərar verdi. Lakin qardaşının gedişindən sonra şah sakitləşmədi və Smerdisin göründüyü gərgin düşüncələr və narahat yuxular onu təqib etdi. Bir gecə şahənşah Smerdisin bir taxtda oturub yüksəldiyini, başı göyə dəyənə qədər böyüdüyünü gördü. Ertəsi gün yuxunun çin olacağını və Smerdisin İran taxtını ələ keçirəcəyini düşünən II Kambiz bütün narahatlıqlarına və qorxularına bir anda son qoymağa qərar verdi. O, Prekaspın ynına çağırdı və dərhal Smerdisi öldürmək üçün Persiyaya getməsini əmr etdi. II Kambizin pis xarakterini əks etdirən Prekasp oğlunun öldürülməsi əslində Prekaspın Farsdan qayıtmasından sonra baş verdi. Prekasp Persiyaya getdib Smerdisi öldürdü və bunun necə baş verdiyinin müxtəlif versiyaları mövcuddur. Onlardan birinə görə şahın elçisi Prekasp Smerdisi dənizdə boğmaqla öldrmüş, digərinə görə II Kambizin qardaşı zəhərlənərək öldürülüb, üçüncüsünə görə ova gedərkən meşədə öldürülüb. Nə olursa olsuniş görüldü və şahzadə Smerdis sui-qəsd nəticəsində öldürüldü. Prekasp II Kambizin hərbi düşərgəsinə qayıtdı və şahın artıq qardaşının planlarından narahat olmağa ehtiyac olmadığını bildirdi. Bu arada II Kambiz hər gün daha despotik və qəddarlaşırdı. Bir dəfə o, saray əyanlarının on ikisini əhəmiyyətsiz bir səbəbdən diri-diri basdırılmasını əmr etdi. Çox təəccüblüdür ki, bir dövlətdə bir insanın başqaları üzərində yüksəlməsinə imkan verən qaydalar ola bilər ki, bu cür əmrlər şübhəsiz yerinə yetirilsin. Başqa bir vaxt Smerdisin ölümündən kədərlənən II Kambizin bacısı və arvadı bu barədə ərinə şikayət etməyə cəsarət etdilər. II Kambiz əlində bir çiçəklə masanın kənarında oturaraq yavaş-yavaş ləçəklərini götürməyə və kökləri parçaları masanın üstünə qoyaraq qopartmağa başladı. Qadın II Kambizdən hansı çiçəyi daha çox bəyəndiyini soruşdu:

- bütöv və ya parçalara ayrılmış?

- "Əlbətdə ki bütöv! - deyə II Kambiz cavab verdi.

Bu zaman arvadı dedi:

- Sən bu çiçəyi məhv etdiyim kimi ailəmizi parçalamağa və məhv etməyə başladın. Bu məzəmməti eşidən II Kambiz bir pələng qəzəbi ilə bacısına tərəf qaçdı. Onu yerə atdı və ayaqları ilə tapdalamağa başladı. Nökərlər onu II Kambnizin əlindən alıb sürüyüb aparmağı bacardılar. Ancaq yaraların ölümcül olduğu ortaya çıxdı və qadın ağır yaralardan öldü. II Kambizdən gələn bu qəfil və dəhşətli qəzəb partlamaları tez-tez olduğu kimi peşmançılıq və sızlama ilə nəticələnirdi. Bəzən döyüşçüləri II Kambizin qəddar əmr verəndən sonra sonradan kor-peşiman olduğunu bildikləri üçün çox zaman o əmrləri yerinə yetirmirdilər. Krez hörmətli bir qoca oldu və o, uzun müddət II Kambizin sadiq dost və ata və məsləhətçisi idi. Krez hamıdan çox II Kambizi hələ uşaqlıqdan daha yaxşı tanıyırdı. Böyük Kir ona təcrübəsində və həyatdakı müdrikliyinə əsaslanaraq oğluna baxmağı, bütün lazımi hallarda məsləhətlərdə kömək etməsini tapşırmışdı. Ölümündən əvvəl oğlu ilə son görüşündə Böyük Kir ona Krezi atasının köhnə və etibarlı dostu kimi qorumağı, ona hörmət və diqqətlə yanaşmasını tapşırmışdı. Krez də özü bir dəfə II Kambizin qəddarlığının qurbanına çevrildi. Krez şahın atası II Kirin göstərişlərinə riayət edərək II Kambızi təhlükə barədə xəbərdar etmək məcburiyyətində olduğunu hiss edərək məsləhət üçün izin istədi. Bu sözləri eşidən II Kambiz qəzəblənərək Krezin üstünəqışqırdı və onun çox təkəbbürlü olduğunu söylədi. II Kambiz öz bədbəxtliklərinə, səltənətinin itirilməsinə görə Lidiyanın keçmiş çarı Krezi günahlandırdı. O, Krezi uzun illər əvvəl II Kirə səhv tövsiyələr verməkdə günahlandırdı, bu da atasının ömrünün sonuna qədər ağır sınaqlara məruz qalmasına səbəb olduğunu bildirdi. Nəhayət qəzəbdən alovlanan II Kambiz Krezi ona uzun müddət nifrət etdiyinə görə danladı. O, Lidiya'nın keçmiş hökmdarını cəzalandırmaq niyyətini çoxdan olduğunu söyyləyərək belə dedi:

- Bunun üçün mənə uzun illər axtardığım bir bir fürsət yaratmısan.

Bu sözləri deyən şah onun yayını tutdu və yayının üstünə bir ox qoymağa başladı. Bunu görən Krez qaçdı, lakin II Kambiz xidmətçilərə onu tutmağı və öldürməyi əmr etdi. Döyüşçülər padşahın qəzəbi sovuşan kimi tələsik verdiyi əmrinə peşman olacağını bilirdilər, buna görə də Krezi gizlətdilər. Bir neçə gün sonra zalım tövbə etməyə və Krezin ölümünə görə kədərlənməyə başlayanda, lakin ona Krezin sağ olduğunu söylədilər. Döyüşçülər onu xilas etməyə cəsarət etdiklərini söylədilər, çünki şahın həqiqətən Krezi öldürmək qərarına gəldiyinə əmin olmaq istədilər. II Kambiz Krezin sağ qaldığı xəbərindən çox şad oldu, lakin keçmiş Lidiya çarının xilaskarlarını bağışlamadı. Fars monarxı onun əmrinin əksinə olaraq Krezi öldürnməyən xidmətçilərin hamısının edam edilməsini əmr etdi. II Kambiz Ekbatanada ölməyi və orada dəfn olunmağı tapşırmışdı. İndi Ekbatana, Suz və Babil ilə birlikdə imperiyanın üç paytaxtından biri olmuşdu. Ekbatana digər iki paytaxtın şimalında və təhlükəli bölgələrdən uzaqda yerləşirdi. Əsas hökumət qərarları Babil və Suzada verilirdi və Ekbatana daha çox kralların iqamətgahı kimi istifadə edildi. Bu şəhər təhlükədən sığınacaq, xəstəlik və qocalıq vəziyyətində monarxlar üçün təqaüd yeri olmuşdur. Xülasə, Suz idarəetmə mərkəzi, Babil ticarət mərkəzi və Ekbatana isədini mərkəz sayılırdı. II Kambiz Ekbatanada ölməli olduğunu söyləntilərinə inanırdı. Sonradan Misiri fəth edən II Kambız öz ordusu ilə birlikdə Suriyaya çatana qədər Aralıq dənizi sahilləri boyunca hərəkət edərək şimala tərəf döndü. Suriyanın bir hissəsi İncildə tez-tez bəhs edilən Calula ərazisi idi. Ordunun avanqardının başında Calulanı keçərək II Kambiz kiçik bir qəsəbəyə gəldi və orada düşərgə qurdu. İran şahı bu qəsəbənin adını belə bilmirdi, ancaq bura bir hadisə ilə yadda qaldı. Şahənşah Suriyanı gəzərkən bir carçı ilə rastlaşdı. Carçı II Kir oğlu Smerdisin imperiyanı idarə etdiyini və bundan sonra bütün təbəələrinin yalnız yeni şahdan gələn əmrlərə tabe olmasını elan etmək üçün Suzdan göndərildiyini söyləyirdi. O Prekaspı yanına çağırıb İrandan gələn xəbərin nə demək olduğunu soruşdu. Lakin Prekasp Smerdisin öldüyünü israr etdi, canını öz əlləri ilə aldığını və necə dəfn olunduğunudedi: