Страница 18 из 68
II Kambizinsiyasəti. II Kambız Babildə olduğu kimi Misirdə də böyük Kirin siyasətini təkrarladı. Yəni, İran şahı Misirin ələ keçirilməsini şəxsi prisip xarakterli idi. Misirin adətlərinə görə II Kambiz Saisdə taclandırıldı və o “Misir fironu, ölkələrin kralı” titulunu aldı. O,fironların ənənəvi titulları olan “Ra, Osiris nəslinin varisi elan edildi.II KambizəvvəlkiXXVIsülaləsinin fironlarının siyasətini davam etdirərək misirliləri özünə cəlb etmək istədi. Misirdəki heroqliflərdəo,Misir geyimindətəsvir edilmişdir. O, Saisdəki tanrıça Neitin məbədindəki dini mərasimlərə qatıldı, Misir tanrılarına qurban kəsdi və onlara digər diqqət əlamətlərini göstərdi. Misirin ələ keçirilməsinə qanuni don geyindirmək üçün II Kambiz Firon Apriusun qızı Misir şahzadəsi Nitetida ilə Kirin evliliyindən Kambizin doğulması haqqında əfsanələr yaratdı. Beləliklə II Kambiz Misiri qəsbkar Amasis və oğlu III Psammetiçusun əlindən qoparan qanuni varis kimi fəth etdi. Misirlilər bu əfsanəni Herodota danışdılar. Misirin ələ keçirilməsindən dərhal sonra II Kambizbütün əsgərlərinə talançılığı dayandırmağı, məbəd ərazilərini tərk etməyi və ziyarətgahlara dəymiş ziyanı ödəməyi əmr etdi. II Kirin siyasətindən sonra II Kambizmisirlilərə dini və şəxsi həyat azadlığı verdi. Misirlilər digər xalqların nümayəndələri kimi, dövlət aparatında vəzifələrini davam etdirdilər və miras yolu ilə ötürdülər[80]. Beləliklə, keşiş və komandir Ujagor </b> indiki vaxtda tutduğu bütün dövlət vəzifələrini (donanma rəisi xaricində) qorudu, həm də II Kambizdən yenilərini aldı. Ölkənin idarəsi ilə əlaqəli məsələlərdə II Kambizin, daha sonra I Daranın müşaviri oldu. İran ordusu dövrünün hüquqi və inzibati sənədləri, Fars hökmranlığının ilk dövrünün ölkənin iqtisadi həyatına ciddi ziyan vurmadığını göstərir.
Kuşun işğalı. Herodot "Tarix" əsərində Misiri fəth edərək II Kambizin daha sonra bilinən bütün Afrikanı, yəni Karfagen, vahələr və Kuşu birləşdirməyə qərar verdiyini bildirdi[81]. Çünki Finikiya donanması qəbilə yoldaşlarına qarşı getmək istəmirdi. İran şahı da özlərini israr etmək hüququna malik saymırdı, çünki finikiyalılar könüllü olaraq ona qoşulmuşdular[82]. Əzəmətli İran ordusu tərk edilən vahələri fəth etmək üçün səfərə çıxdı və böyük vahəyə çatıb onu fəth etdi. Herodot bu barədə danışır və hətta orada İran şahı I Dara və II Dara adından tikilmiş binalar var. Bununla birlikdə İran əsgərlərinin Amun (Siva) vahəsına irəliləməsi, Herodotun izah etdiyi hekayəyə görə fəlakətlə nəticələndi və ordu bir qum fırtınası zamanı səhra qumu ilə örtüldü[83]. Afrikada paytaxtı Napata və Meroe olan Kuş krallığı da var idi ki, (Herodotdan - Efiopiyadan) II Kambiz onu da fəth etməyə qərar verdi. Bu barədə bütün məlumatlar Herodotdan alınır, burada da hekayə əfsanəvi təbəqələrdən və səfərin həyata keçirilməsində bir təşəbbüs kimi təqdim edilir. Yalnız Kuşit dövlətinin "uzunmüddətli efiopiyalılar" və "günəş masası" haqqında möhtəşəm şayiələri yoxlamaq üçün II Kambiz hərəkətə keçdi. Herodota görə II Kambiz Efiopiya kralına bir elçi göndərdivə Nubiyanı tələb etdi. Təhqir dolu bir cavab aldıqdan sonra əsəbiləşmiş II Kambız kifayət qədər hazırlıq görmədən çox tələsik Nil boyunca bir yürüşə çıxdı (b. 524/523 qış). Lakin yolun beşdə bir hissəsini keçəndən sonra ərzaq ehtiyatı çatışmazlığını hiss etdi. II Kambiz Bu fəthi dayandırmasa da, ordusu adamyeyənlərə çatdıqda yenə də geri dönməyi qərara aldı. İran ordusu geri qayıdarkən bir tufan başladı və səhra qumu çox adamı altına basdı. Strabona görə farsların dəfn edilmiş qoşunları olan təpələr, Oktavian Augustusun dövründə də Nubiyada maraqlı olduğunu göstərdi. Siciliyalı Diodor özTarixi kitabındada efiopiyalılara görə II Kambizinonlara böyük bir ordu ilə hücum etdiyini və bütün ordusunu itirməklə yanaşı, özü də böyük təhlükə altında olduğunu qeyd etdi[84].
Misirdə qiyam.Çox güman ki, II Kambızın Kuşda (Efiopiya) uzun müddət olmaması yeni fəth edilmiş Misirdə Fars boyunduruğunun devrilməsinə doğru bir hərəkətə çevrildi. Herodotun yazdıına görə II Kambizin hərbi səfəri uğursuz oldu və nəticə vermədi. Yalnız İran şahına xərac ödəmək məcburiyyətində olamayan, ancaq hədiyyələr gətirən “misirlə həmsərhəd olan efiopiyalılar”İranın protektoratı oldu. II Kambizin III Psammetiçusu sağ buraxaraq hətta onu Misirin vassal hökmdarı etməyə hazır olduğunu bildirdi. Bu hərbi səfərin uğursuzluğundan üzülən II Kambizgeri döndü. Misirlilərin narahatlığı onu tamamilə incitmiş ola bilər və Ujagorresent tərəfindən bəhs edilən "ən böyük dəhşətin" Misir üsyanının yatırılması nəticəsində meydana gəldiyini düşünməyə cəsarət etməzdi. Şübhəsiz, III Psammetiçus indi Misir idarəsini misirliyə deyil, Fars- Arianalıya həvalə edən II Kambiz qəzəbinin ilk qurbanlarından biri oldu.
12. II Kambizin axmaqlığı. Kasandananın yuxusu.
II Kambiz müqəddəs buzov Apisin qarşısında diz çökdüyünü təsvir edən Herodot onun bu səfərdən geri dönən zaman yeni ziyafət verərək, şənlik paltarında Memfildə şən misirlilər tapdığını söyləyir. İran şahı misirlilərin məmnun olduqlarından şübhələndi, qəzəbləndi və şəhər rəhbərliyini edam etdi. O bununla kifayətlənməyərək kahinlərə qamçı vurulmasını əmr etdi. O. buzov - Apisi xəncərlə bıçaqlamağa çalışdı, ancaq yalnız budundan yaralaya bildi. Misirlilərin müqəddəs buzovu olan Apis budundan yaralansa da o aldığı yaradan 7 gün sonra öldü. Apis öləndən sonra Misir kahinləri II Kambızın bundan xəbəri olmasın deyə gizli şəkildə Apisi dəfn etdilər[85]. Apisin taxta qoyulması və Misir dinini lağa qoyması münasibətilə II Kambizin qəddarlığı barədə Herodotun məlumatının nə qədər dəqiq olduğu bilinmir. Hər halda Apisin öldürülməsi hekayəsi, Serapeumdan çıxan stellərin Apisin II Kambizin 6-cı ilində öldüyündən bəhs etdiyi, Efiopiya yürüşünün başında (. 524) baş verdiyi bildirirlir. Herodota görə Apisin öldürülməsindən sonra II Kambizə dəli adı verildi və onun ağlının başında olmadığı bildirirldi. Bundan əlavə II Kambizin doğuşdan bəri epilepsiya adlı ağır bir xəstəlikdən əziyyət çəkdiyini və həmişə sərxoş olduğunu söyləyirdilər. Dəlilik içində olan II Kambiz öz hamilə arvadı olan Roksananın (kiçik bacısı idi) o qədər döydü ki, vaxtından əvvəl doğum etməyə başladı və o da doğum zamanı öldü. Sonra etibar etdiyi adamın - Prekaspı bir yayla vurub yaraladı.Heç bir əsaslı səbəb olmadan on iki zadəgan farsı diri-diri yerə basdırmasını əmr etdi və eyni zamanda özünə məsləhətçisi olan Krezi edam etmək istədi. Sadiq qulluqçular Krezi gizlətdilər və daha sonra II Kambiz Krezi bağışlasa da, bütün qulluqçular itaətsizliyə görə edam etdirdi. II Kambiz daha çox oxşar cinayət əməllərini qəzəbli vaxtında törətdi[86].II Kambiz misirdə olarkən İranın paytaxtında vəziyyət yaxşı idi və hələki sakitlik idi. Böyük Kirin ölümündən II Kambizin taxta çıxmasına baxmayaraq bütün İranın tək hakimi Kasandana olmuşdu. O, Kambizin Irandan olmamasından istifadə edərək həm sarayda, həm də ölkənin bütün əyalətlərində rəhbər vəzifələrdə olan böyük Kirin yaxınlarını yavaş-yavaş vəzifədən uzaqlaşdırdı. Bütün bu işlərdən sonra Kasandana günlərin birində belə bir yuxu gördü və yuxu belə idi:
“ Yuxuda Kasandana II Kambiz taxtında əyləşib və birdən bir inək içəri girib onun taxtına kəllə vurur və Kambiz taxtdan yerə düşür. Bu zaman oğlu Bardiya qalxıb taxtda əyləşir, lakin sonra Dara gəlib onun taxtını çəkir və Bardiya oradan yerə düşür və Dara taxta əyləşir”. Yuxudan duran kimi Kasandana tez tələsik mobidin yanına gedərək yuxunu yozdurur və mobid də ona yuxuda görülən inəyin pis bir əlamət olduğunu söyləyir. Bunu eşidən Kasandana bərk qəzəbləndiyindən mobidi zindana atdırır. Bütün günü öz sarayın küləngisində fikirli əyləşən Kasandana bunun nə ilə nəticələnəcəyini gözləyirdi. Kasandananın ağlına Dara gələndə isə onun Xvarasandap[87] olduğunu düşünüb sakitləşirdi və öz- özünə deyirdi:
Цитата
Цитата успешно добавлена в Мои цитаты.
Желаете поделиться с друзьями?