Добавить в цитаты Настройки чтения

Страница 16 из 68

- “Ağam bilmək istəyir, niyə qul əməyi ilə məşğul olan qızınıza və edam ediləcək oğlunuza sakitcə baxdığınızı, ancaq bir qəribin əzabından kədərləndiniz”?

Psammetiçus, bədbəxt dostuna kömək edə bilməməsindən kədərləndiyini xidmətçi vasitəsilə çatdırdı. II Kambızın ətrafı indi fironuna rəğbət göstərməyə və Fars şahından əvvəl onun üçün şəfaət etməyə başladı. II Kambiizdən Psammetiçusun oğluna rəhm etməsi istəndi. Bunun üçün II Kambizin atası olan böyük şah II Kirin də Lidiya səfəri zamanı Lidiya çarı Krezi bağışladığını misal gətirdilər. Bunu nəzərə alan II Kambiz onun oğlunun daedamını dayandırılması haqda çapar göndərsə də artıq gec idi və bədbəxt Misir şahzadəsi artıq edam edilmişidi. Bütün bunlar II Kambizəelə təsir göstərmişdi ki, Psammetiçusa və ailəsinə qarşı zorakı hərəkətlərdən çəkindi. Buna baxmayaraq Fars despotu yol boyunca ölkəni talan edərək yuxarı Nilə doğru irəliləməyə başladı. Nəhayət, Amasisin basdırılmış cəsədinin yerləşdiyi qəbrə gəlib çatdı.Şahənşah cəsədi lahitdən çıxarıb istehza əyləncəyə çevirməyi əmr etdi. Onun əmrinə əsasən, Fars əsgərləri ölmüş Amasisi diri imiş kimi çubuqlarla döyür, təpikləyir və qılınclarla kəsir. Saçlar meyitin başından qoparıldı və cansız bədənə hər cür çirkab dolduruldu. Sonra II Kambiz Misir fironunun kəsilmiş və çirklənmiş qalıqlarının yandırılmasını əmr etdi, bu da misirlilər üçün ən böyük təhqir idi. II Kambiz misirlilərin dini hisslərini incitmək üçün fürsəti əldən vermədi. Əsgərləri Misir məbədlərini zəbt etdilər, qurbangahlarını ləkələdilər və misirlilərin ibadətgahını alçaldıcı və istehza etdilər. Misirlilərin dini ziyarətgahları arasında Apis adlı müqəddəs bir öküz var idi. Zaman zaman, bütün ölkədə, bu inək heyvanlar arasında ilahi təbiətinə şahid olan xüsusi xüsusiyyətlərə görə müqəddəs hesab edilirdi. Bu müqəddəs öküz möhtəşəm bir məbəddə saxlanılır, seçilmiş yeməklərlə bəslənir və son dərəcə hörmətlə qulluq olunurdu. Qızıl qablar buğanı sulamaq üçün istifadə edilirdi.. II Kambizin sərbazlarıkahinlərin dini mərasimi şən və şən bir atmosferdə keçirdiyi vaxtlarda, öküzün saxlandığı şəhəri ziyarət etdilər. Qədim dünyanın yarısının hökmdarı ”12 uğursuz bir yürüşdən qayıtdı və şəhərə girərkən əsəbiləşdi. Dini mərasimdə iştirak edən misirlilərin sevinci və əyləncəsi onu daha da qəzəbləndirdi[49]. II Kambiz mərasimə rəhbərlik edən kahinlərin öldürülməsini əmr etdi və sonra müqəddəs heyvanın saxlandığı otağı göstərməsini tələb etdi. Misir kultuna sitayiş edənlərin təhqirlərindən və hisslərini lağa qoyandan sonra İran şahı bədbəxt heyvanı xəncəri ilə bir neçə dəfə vurdu. Buğa aldığı yaralar nəticəsində öldü, bütün ölkə dəhşət və qəzəbə büründü. Misirlilər bu hərəkətlərinə görə II Kambizi lənətlədilər. II KambizFars silahları sayəsində həyata keçirilən fövqəladə çevrilişlərin şahidi və iştirakçısı olan yeni imperatorluğun taxtına çıxdı. Özü də, bir gənc olaraq dünyanın paytaxtı - Babilin ən qədim və ən şərəfli taxtında oturdu. Bu barədə Herodot belə yazırdı:

- "Kambizİonya və Aoliya irsi kölə kimi baxdı" [50]. Farslar özləri də bu fərqi hiss etdilər və farslara olan sevgisinə görə “ata” adlandırılan Kirdən fərqli olaraq Kambızın “despot” (qədim yunan δεσποτης) adını aldı[51].Eramızdan əvvəl 522-ci ilin yazında. e. Misirdə İran taxtında saxtakar olan maq Bardiyanın çıxması ilə əlaqədar Asiyadan narahat edici şayiələr gəlməyə başladı. Artıq Babildə Ayaru ayında sənədlər onun hökmranlığı ilə tarixlənməyə başladı. II Kambiz qiyamı yatırmaq üçün tələsik Parsa qayıtmağa başladı, lakin yolda çox sirli şəkildə öldü. Çöxsaylı İran ordusu Pasarqaddan yola düşdü, irəlidə gümüşü kəcavənin üstündə müqəddəs odu aparırdılar və onu müqəddəs maqlar müşaiət edirdilər. Onladan azca irəlidə isə ilin sayına uyğun olaraq 365 cavan Ari gəncləri arilərin qədim himnini oxuyuirdular. Onlardan sonraali tanrı Ahura-Mazdanın qızılı at arabası hərəkət edirdi və onu ağ atlar dartırdı.Bu qızılı arabanı ağ atların sayına uyğun olaraq əllərində ağ parça olan ağ geyimli xidmətçilər muşaiət edirdilər. Onların ardınca isə bütün İran tayfalarının suvariləri olan “ölümsüzlər” dəstsi gedirdi.Onların əynində daş-qaşlarla bəzədilmiş torpağ rəngində olan libasları uzaqdan diqəti cəlb edirdi. Onların ardınca İran şahının şah nəslindən olan ari-fars əsilzadələri gedirdiki onların sanki döyüşə yox qonaq ggetmələri uzaqdan seçilirdi. Onlardan sonra şahənşah II Kambiz özünün ikitəkərli cəng arabasında gedirdi. Şahənşahın cəng arabasının sağ tərəfi Axura-Mazdanın qızıldan olan surəti həkk olunmuş, o biri tərəfində isə müqəddəs olan “ Şir-e xorşid”həkk olunmuşdu. II Kambizin arabasının uc hissəsində qızıldan tökülmüş qartal büstləri var idi ki, sanki onlar uçmağa hazırlaşırdılar. II Kambiz özü isə tipik ari-fars şahlarına məxsus olan uzun libas geymiş və onun üzərində simmurq təsfiri var idi. Bu libas xüsusi bahalı daş-qaşlarla bəzədilmiş və şahənşahın özü onu güclə əynində gəzdiridi. Onun böyürndə qızıldan xəncər də var idi ki, onun da dəstəyi xüsusi almazalarla və daş-qaşlarla bəzədilmişdi. II Kambizin cəng abrabası ilə bərabər at üstündə dara gedirdi və əlində adət-ənənəyə görə arilərin simvolu olan darfş-i ahaşveroş” ələmi tuturdu və o qızıldan idi. Onların ardınca isə xüsusi örtüklü araba gedirdi ki, onun da içərisində şahın qadınları, cariyələri və xidmətçiləri gedirdilər. Onlardan sonra isə çoxsaylıı fars piyada qoşunu gedirdi və bu səbəbdən də hər tərəfi toz-duman bürümüşdü. Ayrıca olaraq şahənşahı kənardan 300 - ə qədər xüsusi oxatan sərbazlar dəstəsi qoruyurdu.Lakin II Kambizin bu hərbi kompaniyası böyük II Kirin hərbi kompaniyasına heç də bənzəmirdi. Çünki böyük II Kir səfərə çıxanda özü də sərkərdələr kimiat belində gedir və vaxtaşrı ordunun obaş-bu başına çapıb əsgərlərin vəziyyəti ilə maraqlanırdı. Bundan dəhşətə gələn QobriII Kambizi bu mənasız səfərdən döndərməyə çalışsa da buna nail ola bilmədi. O, II Kambizə səfər zamanı heç olmasa bu dəbdəbədən vaz keçirmmək istədi lakin II Kambiz isə cavabında dedi:

- Mən əcdadımdan fərqli olaraq muharibəyə əsl şahlar-şahı kimi dəbdəbə formasında gedəcəm, çünki mən dünyanın dörd tərəfinin hökmdarıyam. Məndən fərlqi olaraq atam II Kir isə döyüşə gedəndə sadəcə İranın şahı idi.

II Kambizin ordusu Qalileya[52] şəhəri istiqamətində yavaş-yavaş hərəkət etməyə başladı. Tezliklə böyük İran ordusu Qalileyaya daxil oldu və II Kambiz qalileyanın Sixem şəhərində müvəqqəti düşərgəsaldı. Misirlə İran ordusu arasında növbəti məntəqə Sinay yarımadası idi. Lakin o yenə də Misir fironu Amasislə birbaşa döyüşmək istəmir və döyüşü hərt vasitə ilə uzatmağa çalışırdı. Pasarqaddan çıxandan bəri II Kambiz İran ordusunun uzaqlarda olduğundan istifadə edərək Təhmirənin İran üzərin yürüş etməyindən hədsiz dərəcədə ehtiyat edirdi. O, gözlənilmədən Krezi yanına çağırdı və o da tez bir zamanda şahənşahın yanına gəlib çatdı. Sonra II Kambiz üzünü Krezə tutub dedi:

- Bizim Misir üzərinə donanmasız yürüşümüz haqda nə düşünürsən?

- Şahım,buna ehtiyac qalmadı! – deyə Krez cavab verdi.

- Niyə qalmadı ki?- deyə II Kambiz təəccüblə soruşdu.

- Çünki, biz qalileyaya daxil olanda Samos[53]un tiranı Palikartın elçisi öz çarının adından bizə ittifaq təklifi ilə gəlib və öz gəmilərini bizim ixtiyarımıza verməyi təklif edir. Bundan əlavə firon Amasisin xüsusi elçisi olan Kombafey də gəlib və sizin hüzurunuza çıxmaq üçün rüsxət istəyir! – deyə Krez caavb verdi. Bunu eşidən kimi II Kambiz dedi:

- Nə durmusan, buraxın gəlsin!

Krez çıxan kimi çox keçmədən Misir elçisi ilə bərabər içəri daxil oldu və Misir elçisi dedi:

- Mən fironun hərbi dəniz donanmasının admiralı Ucqor Ressentəm. Fironumuz məni sizin yanınıza göndərməklə bildirir ki, bütün Misir dünyanın dörd tərəfinin tək hakimi olan II Kambizin qüdrətini tanıyıb onun təəbəsi olmağı qəbul edir. Ayrıca olaraq Misirin bütün quru qoşunları və hərbi dəniz donanması İran şahının ixtiyarına verilir.