Добавить в цитаты Настройки чтения

Страница 65 из 68

99.Urartu - Assurlar bu ölkəni Urartu,urartular isə öz ölkəsini Biaynili adlandırdılar.Urartu Şərqi Anadoluda(Türkiyə) Van gölü yanında meydana gəlmiş dövlət idi.E.ə XIII-X əsrlərdə gələcək Urartu ərazisində tayfa ittifaqları yaranmışdı.Şərqi Anadoluda, Van Gölü ətrafında, Cənubi Qafqaz və Şimal-Qərbi İranın bəzi bölgələrini əhatə edən geniş bir coğrafi ərazidə mədəniyyətin təmsilçiləri olan Urartular, e.ə 13-cü əsrdən bəri Aşşur mənbələrində xatırlanır . Aşşur kralı I Salmanasar səltənətinin ilk dövrlərində Uruatri ölkəsinin ona qarşı çıxdığını və bu ölkəyə yürüş etdiyini belə anladmışdır

100.Saqratiya – E.ə.IX əsrdə Ma

101.Arxoziya – Antik dövrlərdəəhəmənilər imperiyasınıncənub-şərqində mövcud olmuş bir tarixi vilayət.

102.Harpaq -(Latınca tərcümədə Akkad Arbaku; Köhnə Yunan Ἅρπαγος; Latın Harpagos; Harpagus; Hypargus; M.Ö. VI əsr) - Midiya hörmətli, daha sonra Böyük Kirin II hərbi lideri və Lidiya satrapı. Onun haqqında əsas məlumat mənbəyi Herodotun "Tarixi" əsəridir.

103.Amidlilər – Bax Amidin əhali

104.Kolxlar - Kolxi (gürcücə კოლხები; qədim yunanca Κόλχος) həm də zany - cənub-şərq və şərq Qara dəniz bölgəsini işğal etmiş qərb qədim gürcü tayfalarının toplu adıdır. Kolxlar, ehtimal ki, Minqrelo-Laza yaxın olan Kolx dilində danışırdılar; bu xalqın adı ilə qədim müəlliflər bütün Qərbi Gürcüstanı Kolxida adlandırmışlar (qədim yunanca Κολχίς, latınca Colchis, gürcücə კოლხეთი, [Kolxeti]).

105.İberlər - İberiyalılar və ya iberlər(lat. Hibērī; yun. Ίβηρες-İberes) - Yunan və Roma mənbələrinin (Miletli Hekatey, Ruf Fest Avien, Herodot və Strabon kimi filosoflar) Pireney yarımadasının şərq və cənub sahillərində, ən azı eramızdan əvvəl VI əsrdən etibarən bu adla adlandırdıqları bir qrup insan. Roma mənbələrində iberiyalılara istinad etmək üçün hispani termini də istifadə olunur.

106.Kaspilər - Kaspian (yun. Κάσπιοι Kaspioi, Aram. Kspy, Kasp'k ’[1], fars. کاسپین Kāspiān) - eramızdan əvvəl 1-ci minillikdə məskunlaşmış köçəri irandilli çoban tayfaları. NS. Xəzər dənizinin cənubunda və cənub-qərbində çöl rayonları. İlk dəfə V əsrdə Herodot tərəfindən qeyd edilmişdir. e.ə NS. saklarla qonşuluqda yaşayan XI və XV məhəllələrdən (satrapiyalardan) Əhəmənilərin qolları kimi . Artıq 1-ci əsrdə. e.ə NS. başqa xalqlarla birləşdi. Xəzər dənizi öz adını xəzərlərin, eləcə də tarixi bölgələrdən birinin - Xəzərin adından almışdır. Kaspilər muasir talışlarşn kadusilərlə bərabər babaları sayılır Xəzərlərin mənşəyi hələ də mübahisəlidir. Xəzər Hind-Avropadan əvvəlki tayfa hesab olunur; Ernst Herzfeld onları eramızdan əvvəl II minilliyə aid İran dağlıqlarının kassitləri ilə eyniləşdirir. Məlum dillərin heç birinə aid olmayan bir dildə danışan e.ə. [4]. İ.M.Dyakonov [5] xəzərləri kassitlərlə qohum hesab edirdi. Lakin R.Fray [6] kassitlərin və xəzərlərin eyniləşdirilməsinə qarşı çıxdı.

107.Kavana məntəqəsi – Antik dövrlərdə Assuriyanın şimalında mövcud olmuş tarixi bir vilayət. Muasir İraqın şimalında yerləşən Kobani mə

108.Dəclə - Ön Asiyada çay

109.Pont dənizi - Pontus (Yunanca: Πόντος, Pontos) antik Yunanca "dəniz" anlamına gəlməsinin bəzən Amasiyalı Strabon tərəfindən etibarən Qaradənizin cənub sahilində yerləşən Şimali Anadolu sahillərinin qədim adı.

76.Propontida - Türkiyənin Avropa və Kiçik Asiya hissələri arasında yerləşən Atlantik Okeanının daxili dənizi.

110.Xerson - Xerson (ukr. Херсон) — Ukraynanın cənubunda, Herson vilayətinin idarə mərkəzi şəhər. Aşağı Dnepr Çayının sağ sahilində, çay mənsəbindən 25 km içəridə yerləşir. 1778-ci ildə, Rusiyanın Krım xanlığından yeni ələ keçirdiyi Qara dəniz cəphəsini qoruyacak bir qala olaraq komandir və dövlət adamı Qriqori Potyomkin tərəfindən quruldu. Qara dənizdəki ilk Rus dəniz bazası və limanı oldu. Günümüzdə böyük bir gəmiqayırma mərkəzi olmaqdadır.

111.Skopasis (ἐβασίλευε Σκώπασις, προσχωρέειν Σαυρομάτας) - eramızdan əvvəl VI əsrin Savromatçarı. İran şahı I Dara. qoşunlarının məğlub edilməsində böyük rol oynamış Böyük İskit padşahlarından biri olan Skopasis haqda ilk dəfəHerodotun "Tarixində" xəbər verirlir. Dördüncü kitabında I Daranın rəhbərlik etdiyi Fars ordusunun Skifiyaya işğalı haqqında bir hekayə var. Farsların əleyhdarları arasında Herodot Skif krallığının üç hissəsindən birincisinin hökmdarı olan Skopasisin də adını çəkir. Skopasisin təklif etdiyi plana görə, sauromatlar və iskitlər Meotida boyunca Tanaisə çəkilməli idilər. Daha sonra bu Skopasis dəstəsinin bir hissəsi İstr üzərindəki körpünü qoruyan ioniyalılarla danışıqlar aparmaq üçün göndərilir.

112.Qatal - eramızdan əvvəl II əsrin birinci yarısında sarmatların çarı. M.ö 179-cu il sülh müqaviləsinin bağlanmasına Qatılan Avropa hökmdarları arasında qeyd edilmişdir. Adı ilk dəfə Pontçarı I Farnaq, bir sıra Asiya və Avropa əyalətləri və muxtar icmalarla birlikdə qeyd edir. Bu, eramızdan əvvəl II əsrdə keçmiş Avropa Skifiyası ərazisində Sarmatiya abidələrinin yayılması barədə arxeoloji məlumatlara uyğundur. e. Hal-hazırda Qatalın adı Gatal, Hatal, Hatala, Gatala, Gatalsky, Gatalo, və s. Kimi soyadlar şəklində qorunub saxlanılmışdır.

113.Asvagen - Asvagen (Esvagen, Asuagen, Arsvagen, Arsvag, Evsagen) - V əsrin birinci yarısında Arşakilər sülaləsindən olan Qafqaz Albaniyasının çarı. Hakimiyyəti dövründə dəvət olunmuş Mesrop Maştots yerli rahiblərin və tərcüməçilərin köməyi ilə Alban əlifbasını yaratdı. II Yazdegerd'in bacısı ilə evləndi. Onun yerinə oğlu II Vaçe keçdi.

114.Bax: R.T.Xatuev. Alan çarlarının xronikası. Çerkassk– 2007.стр.57.

115.Asrat məntəqəsi – Massagetlər ölkəsində mövcud olmuş bir məntəqə adı.İranın Aazərbaycan respublikası ilə Arazboyu sərhəddə yerləşən Asratanla uyğun gəlir.

116.Vavr qalaı – Massagetlərn baş qalası. Lənkəran rayonundakı Bəlləbur qalasını da yerli xalq Babr qalası, Talış dilində Bəbrə ğələ dəadlandırır. Bu qala ona uyğun gəlir.

117.Aorslar – Skif tayfalarından biri.

118.Siraklar – Skif tayfalarından biri.

119.Yazilər– Skif tayfalarından biri .

120.Bax: Богатова О. В. Культ Великой Матери богов Кибелы в греко-римской древности Автореферат диссертации на соискание учёной степени кандидата исторических наук. Санкт - Петербург, 1998 г.

121.Bax: Kullanda S.V. Skif dili haqda yenə.. Orientalia et Classica. Şərq mədəniyyətləri haqda əsərlər. Burx. VI. 2005, səh. 221.

122.Bax: Herodot.,Tarix.,IV.,76

123.Bax: Abayev V.İ. Osetin dilinin tarixi-etimolojilüğəti. Том IV. L., 1989, səh. 93

124.Bax: Platon. “ Dövlətlər”.O.Q və Diogen Laertli( n.e. III əsrin əv.) (“Filosofların həyatı və yaradıcılıqları”.I,8,101

125.Bax: Arrian., İndika..V,6,

126.Bax: Herodot., Tarix. IV kitab

127.Bax:Latışev V.V. Qədim yazıçıların Skifiya və Qafqaz haqqında xəbərləri. Тоm 1. SPB, səh. 398.

128.Varqan çayı - Bu çay ehtimal ki, İranla Türkmənistan arasındakı Qorqan və ya Cürcan çayıdır.

129.Quzlar – İrandilli Sak tayfalarından biri. Onları türkdilli hesab edənlər də var.

130.Irəc – Avestada Faridonun üç oğulundan birii, iranlıların babası sayılan Aririkin farsa adı.

131.Turəc – Avestada Faridonun üç oğlundan biri, turların babası.