Страница 59 из 68
Misir -Afrikanın şimal-şərqində,Nil çayının mənsəbində yerləşən ölkə.
Yunanıstan -Balkan yarımadasının cənubunda və aralıqvə Egey dənizi sahilində yerləşən tarixi bir ərazi.
Harpaq - (yun. Ἅρπαγος; akkad Arbaku; e.ə. VII əsr – e.ə. VI əsr) — e.ə. VI əsrdə yaşamış Midiya sərkərdəsi. Hələ Pasarqad döyüşündə Midiya hökmdarı Astiaqa xəyanət edib II Kirin tərəfinə keçən Harpaq, II Kir maday taxtını ələ keçirdikdən sonra dövlətdə ən hörmətli şəxslərdən biri olmuşdur.
Herodotun "Tarix" əsərinə görə Harpaq Midiya hökmdarının sarayında yaşayaraq, son Midiya hökmdarı Astiaqın şəxsi qvardiyasında xidmət etmişdir.
Artemis - I Darnın Kasandana ilə qızı.
Otan – Bu terminin başqa mənaları var, bax Otana. Otana və ya Otan (qədim Fars Utana) (e.ə. VI əsrin sonu - e.ə. V əsrin əvvəlləri), Fars hərbi lideridir, Qaumata sui-qəsdində iştirak edən yeddi sui-qəsdçidən biridir.
Saklar – Saki (Qədim Fars Sakā, Köhnə Yunan Σάκαι , Latın Sacae) bir qrup İran dilində danışan tayfa. Adı İskit saka - 'maral' sözünə qayıdır(müqayisə Oset sag 'maral'). Sakların həm qədim müəllifləri, həm də müasir tədqiqatçıları, Massagetlərlə birlikdə İskit xalqlarının şərq qolları hesab olunurlar. Başlanğıcda, Saki, Avestan turları ilə zahirən eynidir;. Əhəmənilər kitabələrində bütün İskitlərə "Saklar" deyilir .
Tihraxuda – Sak tayfalarından biri və onların yaşadıqları ərazi ehtimal ki, indiki Azərbaycan respublikasının Şirvan bölgəsi olmuşdur.Çünki Tihra şahı Qubadın qızının adı Apşeron və yerləşdiyi qala isə Boqort adlanmışdır.Ehtimal ki, Apşeron – indiki Apşeron yarımadası,Boqort isə indiki Şamaxı ərazisində yerləşən Buğurt qalasıdır.
Rüdabə - Rudabə Tihraxuda şahı Qubadın arvadı,Rüstəmin anasıdır və massaget çariçasına qarşı mubarizə apararaq ölmüş oğlanları rüstəm və Fərnaqın qisasını almağa çalışmışdır. Rudabəyə görə onun hər iki oğlunun ölümündə təhmirə(Tomriris) günahkar olmuşdur.Bu üzdən o İran şahı I Dara, sarmat çariçası Amaqa və digərləri ilə Təhmirə(Tomirirsə) qarşı ittifaq bağlamışdır. Bundan əlavə - Rudabe (Farsca رودابه) qədim fars mifologiyasındakı obrazlardan biridir. Tacik-İran şairi Ferdövsinin Şahnamə şeirinə görə, o, böyük qəhrəman Rüstəmin anası, ölkənin şahzadəsi Zabulistan. Rudabe Kabilistan hökmdarı Mihrabın qızı və bu ölkənin şahzadələrindən biri idi. Şahnamədə onu qeyri-adi bir gözəllik kimi təsvir edirlər: “... başdan ayağa fil sümüyü qədər ağ; müqəddəs bir meşədəki çinar ağacı kimi incə; nərgiz kimi parlayan iki göz; və qarğanın qara rəngini oğurlayan kirpiklər. Ayı görürsən - bu onun üzüdür, müşklə nəfəs alırsan - saçının qoxusu budur, tərəddüd etmə "(Fridrix Rückert: Firdosi's Königsbuch (Schahname) Sage I-XIII. 1890. S. 149.). Qəhrəman Zalın həyat yoldaşı olan Rudabe, Şahnamə dastanının mərkəzi simalarından biri olan böyük qəhrəman Rüstəm doğur. Körpə o qədər böyük və güclü anadan olub ki, Rudabe doğuş zamanı sezaryen əməliyyatı etdirməli oldu.
Sakasefar – Tihra hökmdarı Qubadın qardaşı və Rüstəmin əmisi. Qubad öləndən sonra yerinə oğlu Rüstəm keçməli idi, lakin Rüstəm taxtdan imtina edərək Təhmirənin(Tomiririn) yanına taliyaya gəlmişdir. Onun yerinə isə qardaşı Xurşid keçmişdir. Rüstəm öləndən sonra Təhmirə(Tomiris) Xurşidi devirib onunyerinə Sakasefarı çıxarmışdır. Sakasefar taxta çıxan kmi Tihraxuda tayfası iki hissəyə ayrılmışdır. Bir tərəf Rüstəmin anası Rudabəni,digər tərəf isə Sakasefarı dəstəkləmişdir. Sakasefar oğlu Sakana ilə Təhmirənin ordusunda Rudabəyə və I daraya qarşı vuruşmiuş, lakin I Dara son döyüşdə onu əsir almışdır.
Skunxa – Rüstəmin əmisi Sakasefarın oğlu. Rüstəm öləndən sonra Təhmirə(Tomiris) onunla izdivac bağlamışdır. Sakana Tomrisin(Təhmirənin) ordusunda I Daraya qarşı vuruşmuş,lakin əsir edilib atası ilə birlikdə zindana salınmışdır.
Amaqa – Amaga, eramızdan əvvəl III əsrin sonunda və ya II əsrin əvvəllərində Sarmatiyalıların kraliçası, Kral Medosak'ın arvadıdır. Amagın hekayəsi Polienusdan (II əsr) məlumdur . Amaga ərinin yerinə hökm etdi və bu şəhərin sakinləri İskitlərin basqınlarından şikayət etdikdən sonra Xersonesə kömək etdi. Hər biri sərəncamında üç at olan 120 seçilmiş döyüşçü ilə birlikdə Sarmatiya kraliçası bir gündə 200 km-dən çox məsafəni qət etdi və qəfildən İskitlərin qərargahında göründü. Amaqa İskit kralını öldürdü və hakimiyyəti oğluna verdi, ona ədalətli hökmranlıq etməsini və qonşularına toxunmamasını əmr etdi. Nəvəsi VI Mithridates'in həyat yoldaşı Şahzadə Kipsikratiya. Amaqanın Krımın Nijnegorsk bölgəsindəki Nogaychinsky kurqanında Sarmatiya şahzadəsi və ya keşişin zəngin bir dəfninə sahib olduğuna inanılır . Hal-hazırda Amaga adı osetinlər arasında olduqca yaygındır.
Qatal – Digər adları Russan və Spitamandır. Qatal Rüstəmlə Sarmat şahzadəsi Amaqanın oğlu və anasından sonra Skif çarı olmuşdur. O, Atasının qisasını aımaq üçün Rudabənin çağırışını qəbul edərək Təhmirə(Toomirisə) qarşı vuruşmuşdur.Qatal - eramızdan əvvəl II əsrin birinci yarısında Sarmatların kralı. e. "Tarixdə" MÖ 179-cu il sülh müqaviləsinin bağlanmasına qatılan Avropa hökmdarları arasında qeyd edildi. e. Pontik kralı I Pharnaces, bir sıra Asiya və Avropa əyalətləri və muxtar icmalarla.Sarmatiya kralı Qatalın suveren Avropa hökmdarları arasında xatırlanması, mülklərinin eramızdan əvvəl 179-cu ildə yerləşdiyini göstərir. e. Donun qərbində. Bu, eramızdan əvvəl II əsrdə keçmiş Avropa Skifiyası ərazisində Sarmatiya abidələrinin yayılması barədə arxeoloji məlumatlara uyğundur. e. Hal-hazırda kral Qatalın adı Gatal, Hatal, Hatala, Gatala, Gatalsky, Gatalo, və s. Kimi soyadlar şəklində qorunub saxlanılmışdır. Belə soyadlı insanlar əsasən müasir Polşa, Almaniya, Belarusiya, Ukrayna və Rusiya ərazilərində yaşayırlar.
Mehrab – Massaget tayfalarından biri olan Usun tayfasınınbaşçısı.
Zərdüşt – Zərdüşt peyqəmbər.
Baktriya - (Bactr. Βαχλο, Bakhlo; Köhnə Yunan Βακτριανή, Bactriana from Persian Persian Baxtri-; Persian باختر, بلخ; Tacik Balh, Bokhtar; Uzbek Balx) - tarixi bölgə, on cənubda Hindu Kuş dağ silsiləsi ilə şimalda Fərqanə Vadisi arasında müasir Tacikistan, Özbəkistan və Əfqanıstanın bitişik əraziləri. Ölkənin paytaxtı Əfqanıstanın şimalındakı Baktra şəhəri idi. Baktriyalılar hind-Avropa dil ailəsinin Hindistan-İran alt qrupunun nəsli kəsilmiş Baqtriya - İran dilində danışırdılar. Müasir taciklər, cənub Tacikistan və Əfqanıstanın şimal hissəsi qədim baktriyalıların nəsilləridir
Boqort qalası – Tihraxuda ölkəsində yerləşən bir qala.Ehtimal ki, Azərbaycanın Şamaxı rayonunda yerləşən Buğurt qalasıdır.
Fərrux – Təhmirənin Tihraxudaya göndərdiyi çapar.
Xurşid – Rüstəmin qardaşı və Qubad şahın digər oğlu. Xurşidhələ Rüstəm sağ ikən taxta çıxmış,lakin qardaşı öləndən sonra çariça Təhmirə(Topmiris) tərəfindən taxtdan salınmışdır. Lakin xurşid anası ilə birləşərək həm İran şahı I Dara ilə, həm alanlarla, həm sarmatlarla, həm də savromatlarla ittifaq bağlayaraq massagetlərə qarşı vuruşmuş.Təhmirə(Tomiris) məğlub ediləndən sonra Pasarqada – I daranın sarayına gedərək Tihraxudataxtını geri ala bilmişdir.