Страница 24 из 25
morowy — przym. od rzecz. mór: zaraza, epidemia.
Staje widomie morowa dziewica (…) chustką skrwawioną powiewa — Lud prosty w Litwie wyobraża morowe powietrze w postaci dziewicy, której zjawienie się, opisane tu według powieści gmi
Ty czasem dzierżysz i broń archanioła — W pierwszej petersburskiej edycji: „Ty czasem miewasz i miecz archanioła”.
mieczowi (…) złodzieje — złodzieje zbrojni w miecze.
żelazo oracze — pług.
cerkiew — tu: świątynia.
braniec (daw.) — jeniec.
biegą — dziś forma 3.os.lm: biegną.
poglądać — spoglądać.
błonie — równina porośnięta trawą.
Perun — jeden z najważniejszych bogów słowiańskich, przedstawiany jako gromowładny.
zgonić — tu: dogonić.
runący — upadający; por. czas. runąć.
Miałem imię Waltera — Walther von Stadion rycerz niemiecki, wzięty w niewolę od Litwinów, zaślubił córkę Kiejstuta i z nią potajemnie ujechał z Litwy. Często się zdarzało, że Prusacy i Litwini, dziećmi porwani i wychowani w Niemczech, powracali do ojczyzny i stawali się najsroższymi Niemców nieprzyjaciółmi. Takim był pamiętny w dziejach zakonu Prusak Herkus Monte. [przypis autorski]
plwać — pluć.
Kłejpeda — Kłajpeda; miasto portowe w zach. części Litwy, położone na wybrzeżu Morza Bałtyckiego, nad Zalewem Kurońskim, u ujścia rzeki Dangi.
wonia — dziś: woń.
dzieciniałem — dziś: dzieci
Połąga (lit. Palanga) — miasto w zach. Litwie, położone nad Morzem Bałtyckim.
obaczyć (daw.) — zobaczyć.
rówie
prawić (daw.) — mówić, opowiadać.
krośna — dziś zam. r.ż. forma r.n.: krosno, najczęściej w formie lm: krosna; ręczny warsztat tkacki do wytwarzania tkanin.
zaciemić — dziś: zaciemnić.
pojąć — tu: pojąć za żonę, poślubić.
ponikły — dziś: znikły a. poznikały.
młódź (daw.) — młodzież.
Alpuhara (hiszp. Las Alpujarras) — górzysty region w płd. Hiszpanii (część Andaluzji), oddzielony od Morza Śródziemnego łańcuchem górskim Sierra de Contraviesa, zaś od Grenady i reszty Półwyspu Iberyjskiego potężnymi pasmami Sierra Nevada i Sierra Lújar; dzięki tej naturalnej izolacji w czasie rekonkwisty hiszp. (walk chrześcijan o wyparcie ludności muzułmańskiej z półwyspu trwających od VIII do XV w.) Alpuhara stanowiła ostatni bastion oporu Maurów, którzy jeszcze po upadku Grenady w 1492 r. schronili się przed prześladowaniami w górach i prowadzili walkę partyzancką aż do 1570 r. Mickiewicz, opisując zmagania Maurów z przeważającymi siłami rekonkwisty, najwyraźniej mylnie uważał Alpuharę za pojedynczą twierdzę.
Almanzor — żyjący na przełomie X i XI w. wódz i władca Al-Andalus (tj. zajmowanych przez muzułmanów terenów Półwyspu Iberyjskiego), prowadził walki z chrześcijańskimi królestwami hiszp.: Leonem, Kastylią, Barceloną (stolicę prowincji zdobył w 985 r.), Galicją (w 997 r. zdobył Santiago de Compostela) oraz Nawarrą; tytuł Al-Mansur bi-llah (Zwycięzcy z Woli Boskiej) przyjął w 981 r., pokonawszy wszystkich swych przeciwników pretendujących do władzy w kalifacie Kordoby.
koleją — tu: kolejno, po kolei.
giaur (z pers. gaur: wyznawca zoroastryzmu, czciciel ognia) — pogardliwe określenie nadawane przez muzułmanów i
wojna — Obraz tej wojny skreślony podług historii. [przypis autorski]
dźwigniony — dziś: podźwignięty.
kometa grożący — dziś r.ż.: kometa grożąca.
trybunał tajemny — W wiekach średnich, kiedy możni diukowie i baroni dopuszczali się częstokroć wszelkich zbrodni, kiedy powaga zwyczajnych trybunałów była za słaba na ich poskromienie, zawiązało się bractwo tajemne, którego członkowie, nie znając się między sobą, obowiązywali się przysięgą karać wi
larwa (daw.) — maska.
ledwie nie publiczna — prawie że publiczna, niemal powszechnie znana.
chłodnik — tu: altana.
liście — tu lp, r.n.; jak dziś: listowie.
raniej (daw.) — wcześniej.
światło — tu: jasno.
wyniść — wyjść.
wrzeciądz — rodzaj zamknięcia drzwi a. bramy zbudowanego ze sztaby z otworem, przez który przekłada się skobel, niekiedy zaś złożonego z łańcucha i skobla.