The Oxford Book of Latin Verse: From the Earliest Fragments to the End of the Vth Century A.D.

ille leonis obesset et horrens Arcadius sus?

denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis

hydra uenenatis posset uallata colubris?

quidue tripectora tergemini uis Geryonai?

tanto opere officerent quid aues Stymphala colentes,

et Diomedis equi spirantes naribus ignem

Thracis Bistoniasque plagas atque Ismara propter?

aureaque Hesperidum seruans fulgentia mala,

asper, acerba tuens, immani corpore serpens

arboris amplexus stirpem quid denique obesset

propter Atlanteum litus pelageque sonora,

quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?

cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta,

si non uicta forent, quid tandem uiua nocerent?

nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum

nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est

per nemora ac montis magnos siluasque profundas;

quae loca uitandi plerumque est nostra potestas.

at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobis

atque pericula sunt ingratis insinuanda?

quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres

sollicitum curae quantique perinde timores?

quidue superbia spurcitia ac petulantia? quantas

efficiunt clades? quid luxus desidiaeque?

haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque

expulerit dictis, non armis, no

hunc hominem numero diuum dignarier esse?

cum bene praesertim multa ac diuinitus ipsis

immortalibu' de diuis dare dicta suerit

atque omnem rerum naturam pandere dictis.

72. Primitive Man

AT genus humanum multo fuit illud in aruis

durius, ut decuit, tellus quod dura creasset,

et maioribus et solidis magis ossibus intus

fundatum, ualidis aptum per uiscera neruis,

nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur

nec nouitate cibi nec labi corporis ulla:

multaque per caelum solis uoluentia lustra

uulgiuago uitam tractabant more ferarum,

nec robustus erat curui moderator aratri

quisquam, nec scibat ferro molirier arua

nec noua defodere in terram uirgulta neque altis

arboribus ueteres decidere falcibu' ramos:

quod sol atque imbres dederant, quod terra crearat

sponte sua, satis id placabat pectora donum;

glandiferas inter curabant corpora quercus

plerumque; et quae nunc hiberno tempore cernis

arbuta puniceo fieri matura colore,

plurima tum tellus etiam maiora ferebat:

multaque praeterea nouitas tum florida mundi

pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla:

at sedare sitim fluuii fontesque uocabant,

ut nunc montibus e magnis decursus aquai

claru' citat late sitientia saecla ferarum:

denique nota uagi siluestria templa tenebant

nympharum, quibus e scibant umori' fluenta

lubrica proluuie larga lauere umida saxa,

umida saxa, super uiridi stillantia musco,

et partim plano scatere atque erumpere campo:

necdum res igni scibant tractare neque uti

pellibus et spoliis corpus uestire ferarum,

sed nemora atque cauos montis siluasque colebant

et frutices inter condebant squalida membra,

uerbera uentorum uitare imbrisque coacti:

nec commune bonum poterant spectare neque ullis

moribus inter se scibant nec legibus uti:

quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat

sponte sua sibi quisque ualere et uiuere doctus:

et Venus in siluis iungebat corpora amantum,

conciliabat enim uel mutua quamque cupido

uel uiolenta uiri uis atque impensa libido

uel pretium, glandes atque arbuta uel pira lecta:

et manuum mira freti uirtute pedumque

consectabantur siluestria saecla ferarum

missilibus saxis et magno pondere clauae,

multaque uincebant, uitabant pauca latebris;

saetigerisque subus pariles siluestria membra

nuda dabant terrae nocturno tempore capti,

circum se foliis ac frondibus inuoluentes:

nec plangore diem magno solemque per agros

quaerebant pauidi palantes noctis in umbris,

sed taciti respectabant somnoque sepulti,

dum rosea face sol inferret lumina caelo:

a paruis quod enim consuerant cernere semper

alterno tenebras et lucem tempore gigni,

non erat ut fieri posset mirarier umquam

nec diffidere ne terras aeterna teneret

nox in perpetuum detracto lumine solis;

sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum

infestam miseris faciebant saepe quietem:

eiectique domo fugiebant saxea tecta

spumigeri suis aduentu ualidique leonis

atque intempesta cedebant nocte pauentes

hospitibus saeuis instrata cubilia fronde.

Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla