Страница 129 из 131
w Prusiech— dziś popr.: w Prusach.
kmieć— zamożny chłop, posiadający własne gospodarstwo.
klecha— pogardl. o księdzu, daw. osoba z niższymi święceniami kapłańskimi.
utwierdzenie(daw.) — umocnienie, fortyfikacje.
rajca— radca, doradca.
dufny(daw.) — cechujący się nadmierną pewnością siebie.
cnić się— tęsknić, nudzić się.
dzierżyć(daw.) — trzymać.
jeno(daw.) — tylko.
Konrad von Jungingen— 1355–1407, wielki mistrz zakonu krzyżackiego w latach 1393-1407, zręczny polityk, umiejętnie rozgrywający konflikty między książętami litewskimi.
przeznać(daw.) — poznać.
Nowa Marchia— (niem. Neumark), zachodniopomorska prowincja Marchii Brandenburskiej, w latach 1402–1454 znajdowała się pod władzą Krzyżaków.
wiera(daw.) — prawda.
rozpłatać— rozciąć na pół.
Ulrich von Jungingen— 1360–1410, wielki mistrz zakonu krzyżackiego, zginął w bitwie pod Grunwaldem.
prawy(daw.) — prawdziwy.
Joa
Santok— gród u ujścia Noteci, obecnie wieś.
miasto(daw.) — zamiast.
ninie(daw.) — teraz.
Witold Kiejstutowicz, zwany Wielkim— (ok. 1350–1430), wielki książę litewski, brat stryjeczny Władysława Jagiełły. W latach 1382–1385 oraz 1390 przejściowo sprzymierzony z Krzyżakami przeciw Jagielle.
przeto(daw.) — więc, zatem.
jąć(daw.) — zacząć.
kasztel(daw.) — zameczek, niewielka twierdza.
wici— wezwanie na wojnę, przysyłane w postaci pęku gałązek (witek) wierzbowych lub powrozów.
pchnąć(daw.) — wysłać.
czeladź(daw.) — służba.
czatownia(daw.) — wartownia.
duchem(daw.) — szybko.
w leciech— dziś popr.: w latach.
czerstwy(daw.) — silny, zdrowy.
frasować się(daw.) — smucić się.
sulica— broń drzewcowa o cienkim grocie, używana do przebijania zbroi.
liliowy— tu: biały jak lilia.
w trzy kopie— w sile trzech pocztów rycerskich.
ziemia dobrzyńska— obszar na wschód od Torunia, zagarnięty przez Krzyżaków wskutek bezprawnej umowy z księciem Władysławem Opolczykiem.
Wacław IV Luksemburski— (1361–1419), król niemiecki i czeski, książę Luksemburga.
Witold Kiejstutowicz, zwany Wielkim— (ok. 1350–1430), wielki książę litewski, brat stryjeczny Władysława Jagiełły. W latach 1382–1385 oraz 1390 przejściowo sprzymierzony z Krzyżakami przeciw Jagielle.
niepodobny(daw.) — niemożliwy.
Dąbrowna— obecnie Dąbrówno, wieś w powiacie ostródzkim.
walny— poważny, zasadniczy, decydujący.
lubo(daw.) — chociaż.
Władysław II Jagiełło— (ok. 1362–1434), syn wlk. księcia Olgierda, wielki książę litewski, król Polski od małżeństwa z Jadwigą (1386). Dwukrotnie ochrzczony (przez matkę Julia
Witold Kiejstutowicz, zwany Wielkim— (ok. 1350–1430), wielki książę litewski, brat stryjeczny Władysława Jagiełły. W latach 1382–1385 oraz 1390 przejściowo sprzymierzony z Krzyżakami przeciw Jagielle.
knecht(daw.) — żołnierz piechoty niemieckiej.
dżdżu(daw.) — deszczu.
miesiąc(daw.) — księżyc.
Jakub z Koniecpola— (zm. 1430), wojewoda sieradzki, starosta kujawski, uczestniczył w radzie królewskiej Władysława Jagiełły.
podwojski— niższy urzędnik.
w przodku(daw.) — w straży przedniej.
wartko(daw.) — szybko.
pożyć— tu: zdobyć.
Żmudź— historyczna nazwa tzw. Dolnej Litwy, nizi
Besarabia— kraina historyczna między rzekami Dniestrem a Prutem, obecnie pogranicze Mołdawii i Ukrainy.
Wołoszczyzna— kraina historyczna na Nizinie Wołoskiej, na południu dzisiejszej Rumunii.
przywodzić— dziś popr.: przewodzić.
Zyndram z Maszkowic— (zm. ok. 1414) polski rycerz niemieckiego pochodzenia.
sprawca— tu: ten, co „sprawia”, tzn. ustawia szyk bojowy.
statysta(daw.) — mąż stanu.
Krystyn z Ostrowa— (1352–1430) – ochmistrz na dworze królowej Jadwigi, kasztelan krakowski i sandomierski.
Jan z Tarnowa— (1367–1433), wojewoda krakowski od 1409.
Sędziwój z Ostroroga— (1375–1441), wojewoda poznański w latach 1406– 1441, włączony do sztabu Jagiełły w czasie wojny polsko–krzyżackiej.
sędomierski— dziś popr.: sandomierski.
Mikołaj Trąba— (ok. 1358–1422), duchowny i polityk, podkanclerzy koro
Zbigniew z Brzezia— (1360–1425), marszałek wielki koro
Piotr Szafraniec— (zm. 1437), w późniejszym okresie wojewoda sandomierski i krakowski.
Ziemowit V— (1389–1442), książę mazowiecki, dziedziczny le
Ziemowit IV— (ok. 1352–1426) książę płocki, prowadzący samodzielną politykę zagraniczną, długo występował jako przeciwnik Jagiełły, dał się poznać jako dobry administrator.
Zawisza Czarny z Garbowa— (ok. 1370–1428) polski rycerz, przez pewien czas na służbie króla Węgier Zygmunta Luksemburskiego.
Jan Farurej z Garbowa— rycerz, brat Zawiszy Czarnego.
Abdank— średniowieczny ród możnowładczy.
Paweł (Paszko) zwany Złodziej z Biskupic— rycerz, uczestnik bitwy pod Grunwaldem.
Mikołaj Powała z Taczewa— (ok. 1380–ok. 1415), rycerz i dyplomata, powołany do rady woje
Marcin (Marcisz) z Wrocimowic— (zm. 1442) – polski rycerz niemieckiego pochodzenia, starosta łowicki.
przedchorągiewny(daw.) — rycerz walczący w pierwszej linii, przed sztandarem chorągwi.
rad(daw.) — chętnie.
tuszyć(daw.) — mieć nadzieję.
ninie(daw.) — teraz.
jeno(daw.) — tylko.
mycka— małe, okrągłe nakrycie głowy.
Geldria— prowincja Holandii położona pomiędzy rzekami IJssel, Moza i Ren.
Janusz I Starszy (Warszawski)— (ok. 1346–1429), książę mazowiecki, le
służby powinien(daw.) — jest zobowiązany do służby.
niewiasta— tu: żona.
ugwarzyć(daw.) — porozmawiać.
zali(daw.) — czy.
klecha— pomocnik księdza, zwykle z niższymi święceniami.
rohatyna(z ukr.) — włócznia z grotem zaopatrzonym w hak, aby po wbiciu trudniej ją było wyciągnąć.
bawić(daw.) — przebywać.
dworować(daw.) — żartować.
niedziela(daw.) — tydzień.
Jadwiga— (ok. 1374–1399), córka Ludwika Węgierskiego, w 1384 koronowana na króla Polski (prawo nie przewidywało wówczas koronacji królowej), w 1386 poślubiła Władysława Jagiełłę, co dało początek unii polsko-litewskiej.
wyłuszczyć— przedstawić, wyjaśnić.
miesiąc(daw.) — księżyc.
kniaź— książę.
Witold Kiejstutowicz, zwany Wielkim— (ok. 1350–1430), wielki książę litewski, brat stryjeczny Władysława Jagiełły. W latach 1382–1385 oraz 1390 przejściowo sprzymierzony z Krzyżakami przeciw Jagielle.
okryty— tu odnosi się do liczby rycerzy w chorągwi.
sulica— broń drzewcowa o cienkim grocie, używana do przebijania zbroi.